De kunstroven in Irak

De kunstroven in Irak

Ten tijde van schrijven is de oorlog Irak-Amerika beslecht. Amerika wordt betiteld als de illustere vredesbrenger en iedereen die tegen de oorlog was wordt bestempeld als pro Saddam. Zo simpel ligt het in de werkelijkheid natuurlijk niet, maar de generaliserende mensheid denkt nu eenmaal graag in termen die gekleurd worden door het goede wit en het kwade zwart. In het ongedefinieerde grijze gebied lopen de Irakezen die het lot van hun land in handen willen krijgen. Sommigen willen het land heropbouwen, anderen denken in deze moeilijke tijden aan het eigen gewin. De Westerse wereld lonkt…
Ik ben verre van pro Saddam, maar hij heeft qua cultureel erfgoed zaken gedaan die niemand hem zal nadoen: het conserveren van het Mesopotamisch erfgoed gebeurde nimmer zo grondig als onder zijn regime. En laat het nu net die éne noemenswaardige goede karaktertrek zijn die na zijn val schandalig teniet werd gedaan. De Amerikanen waren nog maar net het land binnen en de Irakese handen werden in elkaar geslagen om te roven, te plunderen en te vandaliseren. Sommige artefacten toonden ons het verleden zoals het er 10.000 jaar geleden uitgezien moet hebben, maar daar worden we tegenwoordig alleen door foto’s aan herinnerd. Het cultureel erfgoed van het tweestromenland is in gevaar gebracht en dat is zonde. Doodzonde…

Tik uw e-mailadres in:

Aan jezelf
Aan iemand anders

Beschaving na duizenden jaren.

bespreek in het forum

Beschaving, zo is gebleken, is een relatief begrip. Mijns inziens –en ik heb het eigenlijk ook maar ergens gehoord- is het een flinterdunne laag die drijft op de hoofden van de mensheid. Noemen we het beschaafd als men de wortels van het bestaan uit de eigen achtertuin vernielt met een botte hark? Heet het een beschaving als men na duizenden jaren nog steeds bezig is te vechten tegen het zogenaamd zinloos geweld, wetende dat het nog minstens enkele duizenden jaren aanwezig zal zijn? Dit vooropgesteld dat we die tijd nog hebben. We zijn afstammelingen van de personages Kaïn en Abel en we zullen het geweten hebben.
Onze beschaving en al zijn structuur begon hoogstwaarschijnlijk in Mesopotamie, ook wel het tweestromenland genoemd, de plaats waarvan men denkt dat het bijbelse Aardse Paradijs er te vinden was. Het was daar waar onder andere de astronomie, de astrologie, het schrift, de wetten, het wiel en het handelen voor het eerst het licht zag.
Tegenwoordig brengt het land ons niet zoveel positieve berichten. In Irak heerste tijdens en na de oorlog een anarchie die snel zijn diepe onherstelbare sporen na heeft gelaten. Reeds vóórdat de Amerikanen de stad Basra hadden binnengevallen waren er plannen om het locale museum te plunderen en die roverspraktijken konden ongestoord in de praktijk worden omgezet omdat de prioriteiten van Uncle Sam elders lagen. De eerste dagen van de oorlog zorgden ervoor dat er enkele duizenden voorwerpen uit de musea van Basra en Mosoel werden gestolen en vernield. De hoofdmoot van de daders was echter het nationale museum in Bagdad. Dat gebouw bewaart als enige in zijn soort alle stadia van de menselijke beschaving, iets wat zelfs van het wereldberoemde Louvre niet gezegd kan worden.

Het verlies in kaart gebracht

bespreek in het forum

De meeste lezers zullen zich nog de eerste golfoorlog tussen Irak en Amerika herinneren. Ook toen werd er geplunderd, maar dat ‘beperkte’ zich tot ongeveer 4.000 verdwenen voorwerpen. Als blijk dat men leert van gemaakte fouten werd besloten om de meest waardevolle artefacten te bewaren achter slot en grendel in de magazijnen van het museum. Om de bezoekers toch niet teleur te stellen werden er waardeloze kopieën in gips tentoongesteld. Het verschil tussen de originele en de nagemaakte versie was haast niet te onderscheiden, dus als men ging roven dan waren er geen potten gebroken.
Reeds vóór de 2e golfoorlog waarschuwden experts en archeologen dat er opnieuw plunderingen plaats zouden vinden en zo geschiedde het ook. UNESCO, de VN-organisatie voor internationale samenwerking op gebied van wetenschap, onderwijs en cultuur bracht de meest waardevolle voorwerpen en archeologische locaties in kaart zodat men wist wat er te bewaken viel, maar het mocht niet baten. De boeven kwamen met z’n honderden opdagen en sommigen waagden het zelfs om te stelen terwijl de camera’s hun tronies filmden. Niet gehinderd door de Amerikaanse soldaten wisten ze het museum binnen te dringen en stalen ze alle voorwerpen met waarde. Vreemd genoeg lieten ze de replica’s ongemoeid, dus we kunnen aannemen dat ze donders goed wisten wat ze wilden hebben. Spullen die voor de daders geen belang hadden werden vernield. Godenbeelden werden geamputeerd, Sumerische sfinxen werden onthoofd en vazen en kleitabletten werden tot scherven herleid. In totaal zijn ongeveer 50.000 spullen verdwenen.
De bandieten hadden niet alleen het museum als werkterrein want ook de gesloten depots met de meest waardevolle stukken werden bezocht. Er zijn daar geen sporen van inbraak gevonden wat bevestigt dat de daders een sleutel hadden. Aan de hand van de snelheid waarmee ze opereerden kunnen we er welgevoeglijk van uit gaan dat het een inside-job was en dat ze op de bombardementen hebben gewacht om hun slag te kunnen slaan.

Al goud wat blinkt?

bespreek in het forum

Het is lang, tot begin vorige eeuw, zo geweest dat men alleen interesse had in de vele gouden beelden die de oude culturen ons brachten. Dat is niet zo verwonderlijk, want goud laat onze ogen als sinds oudsher fonkelen waardoor het nog steeds een van de meest waardevolle metalen van de planeet is.
In de Irakese stad Ur, uitgesproken als Oer, werden begin vorige eeuw enkele prachtige blinkende voorwerpen gevonden. Zaken zoals de gouden harp en de gouden boot van Ur zijn nu ook gestolen, maar toch is dat zeker niet het meest waardevolle.
Om dit te begrijpen moet je leren denken vanuit een oeroude logica. In tegenstelling tot Egypte was er in Sumer -de oude naam van Irak- heel weinig steen te vinden. Dat is de reden waarom alleen de meest belangrijke tabletten en beelden in steen zijn vervaardigd en de rest grotendeel bestaat uit klei. Klei was dus het papierequivalent uit die tijd. Men wist toen reeds dat steen de meest permanente basis was voor de geschiedschrijving. Later, rond 2.500 voor Christus begon men pas met goud te experimenteren en dat is ook de tijd waarin de voorwerpen van Ur gedateerd kunnen worden.
Doordat steen er zo schaars waren zijn er nu relatief weinig restanten van de oude Sumerische cultuur, want alles wat uit klei is opgebouwd is ook snel weer stuk. Vooral als de voorwerpen in contact komen met water. Veel van de tempels en huizen zijn door waterschade brokstukken die slechts een vaag vermoeden opwerpen van de grandeur van destijds. Omdat dit nu eenmaal een feit is waar we mee moeten werken mogen we onszelf des te gelukkiger prijzen dat er nog restanten te bewonderen zijn.
Door de roofpartijen zijn er nu steeds minder mensen die kunnen genieten van de kunst. De objecten circuleren op de zwarte markt waar ze verkocht worden voor bedragen die variëren van 5 euro tot soms wel 2 miljoen euro en meer.
Sommigen zijn sterke voorstanders van geprivatiseerde kunst omdat er dan minder kans is op permanent verdwijnen, maar dit voordeel heeft als nadeel dat het grote publiek de voorwerpen hooguit op een vel papier kunnen bewonderen. Een ander nadeel is dat de wetenschap minder makkelijk bij de artefacten kan komen waardoor bestudering of vertaling ervan een haast ongenaakbaar proces is geworden. Om te zorgen dat het werelderfgoed ook door de wereld te benaderen blijft proberen de FBI en Interpol het internet en andere handelsmarkten af te scannen zodat te koop aangeboden gestolen spullen gevonden worden. Tot op heden heeft dit onderzoek weinig resultaat gehad.

Een andere manier van tijdsreizen

bespreek in het forum

Op de vraag wat er precies is verdwenen moet iedereen het antwoord schuldig blijven want als men door de vernielingen niet eens weet wat overblijft, hoe kan men weten wat verdwenen is? Zeker als je in het achterhoofd houdt dat nog niet eens alles gecatalogiseerd was en men daar al jaren volop mee bezig was.
Het Irakese nationale museum had de bevoorrechte positie dat ze op de hoogte waren van alle archeologische activiteiten in het land. Zonder hun uitdrukkelijke toestemming mocht niemand zijn hand in de Sumerische, Babylonische of Akkadische aarde laten woelen. Op die manier was het voor het museum mogelijk om een digitale databank met alle vondsten aan te leggen. Een databank van onschatbare waarde die, hoe kan het ook anders, er nu niet meer is. In Irak is men wel digitaal, maar back-uppen is van het goede toch iets teveel. Het grootste tastbare deel van onze geschiedenis is na meer dan 80 jaar onderzoek tot as herleid. En dit allemaal voor wat ons schijnbaar het meest dierbaar is: geld. Welkom in de grote wereld.

Aantal keer bekeken in 2010:

&inf;

Auteur: Seriewoordenaar